Türkiyə ikinci İran olmaq istəmir

İsrail, Yunanıstan və Kipr arasında güclənən ittifaq müsəlman dövlətlərində narahatlıq doğurur. Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan bu açıqlamanı verərək, belə bir ittifaqın ölkəsinə qarşı yönələ biləcəyinə işarə edib.

Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə “Nezavisimaya qazeta” yazıb.

Rusiya nəşrinin təhlilində qeyd olunur:

Baş nazir Binyamin Netanyahu açıq şəkildə bildirib ki, İrandakı münaqişədən sonra Türkiyə İsrailin növbəti rəqibi olmaq riski ilə üzləşir. Bu cür çağırışlar Ankaranın müharibə zamanı Fars körfəzi ölkələrindən qaçan xarici investorlar üçün maliyyə sığınacağı yaratmaq planlarına kölgə salır.

Fidan bu açıqlamaları Antalyada üç günlük diplomatik forumdan sonra keçirilən mətbuat konfransında verib. 

Nazir qeyd edib: "Bu ittifaq (İsrail, Yunanıstan və Kipr arasında - NG) təkcə Türkiyə üçün deyil, həm də bölgədəki digər müsəlman ölkələri üçün narahatlıq doğurur və onlar bu barədə bizə məlumat verirlər".

H. Fidan İsraili regional ekspansionizmdə ittiham edib. "Heç kim bizə bunun bizə qarşı yönəlmiş bir təşəbbüs olmadığına dair heç bir zəmanət verməyib... Netanyahu hökuməti təhlükəsizlik narahatlıqlarından yeni əraziləri ələ keçirmək üçün bəhanə kimi istifadə edir", - deyə türk naziri əminliyini ifadə edib. 

"İsrail ekspansionizm problemi indi təkcə region üçün deyil, bütün dünya üçün təhlükəsizlik məsələsinə çevrilib".

İsraillə bağlı bu cür açıqlamalar Türkiyə rəsmiləri arasında adi hala çevrilib. Bu yaxınlarda Böyük Millət Məclisinin (parlament) spikeri Numan Kurtulmuş Netanyahunun öz dövlətinin sərhədlərini genişləndirmək istədiyinə əminliyini ifadə edib. 

Kurtulmuş deyib: "İsrailin Yaxın Şərqdəki ekspansionist siyasətinin heç bir sərhədi yoxdur. Amerika və İsrail fərqli məqsədlər güdürlər. Amerikanın məqsədi İran rejiminin imkanlarını məhdudlaşdırmaq və uğursuz olarsa, onu əvəz etməkdir. İsrailin əsas məqsədi İran deyil. Onun məqsədi Nildən Fərat çayına qədər olan ərazidə, Türkiyə ərazisini əhatə edən "Böyük İsrail" yaratmaqdır. Onlar bunu deyirlər: gəlin "Böyük İsrail"i bərpa edək".

Türkiyəni və onun regional müttəfiqlərini ən çox narahat edən Yunanıstan və Kipr tərəfindən İsrail ilə hərbi əlaqələrin fəal şəkildə gücləndirilməsidir. Ötən həftə sonu Şimali Kipr Türk Respublikasının (ŞKTR) lideri Tufan Ərhürman Nikosiyanı İsrailə “Pafos” hava bazasından istifadə etmək üçün xüsusi hüquqlar verməkdə günahlandırıb:

"Sizcə, özünüzü silahlandırmaqla və böyük dövlətlərin dəstəyini təmin etməklə Türkiyəyə qarşı hərbi tarazlıq yarada bilərsinizmi? Dərhal deyim: bu, faydasız bir cəhddir. Əgər uşaqları öldürən bir dövlətlə ittifaq yaradılarsa və üstəlik, bu ittifaq Kipr türk xalqının təhlükəsizliyini və iradəsini təhlükəyə atarsa, xalqım belə bir müqavilənin imzalanmasını qəbul etməyəcək".

Yunanıstana gəldikdə, bu ayın əvvəlində İsrail şirkəti “Elbit Systems” ilə PULS yüksək dəqiqlikli və çox yönlü çoxlu buraxılışlı raket sistemlərinin alınmasına dair təxminən iki illik danışıqları başa çatdırdı. Tərəflərin İsrail və Yunanıstan arasında dərinləşən müdafiə əməkdaşlığının əksi kimi xarakterizə etdiyi müqavilənin dəyəri təxminən 750 milyon dollardır. İsrail nəşrlərinin qeyd etdiyi kimi, PULS-un alınması Afinanın Türkiyə ilə artan gərginlik və potensial gələcək münaqişəyə hazırlıqlar fonunda hərbi gücünü artırmaq üçün genişmiqyaslı kampaniyasının bir hissəsidir.

Netanyahu açıq şəkildə bildirib ki, İsrail ərəb və Afrika ölkələri, Hindistan, Yunanıstan və Kipri əhatə edən öz regional blokunu yaradır. İsrailin Baş naziri fevral ayında vurğulayıb:

"Məqsəd radikal cərəyanlara qarşı mübarizədə reallıq, çətinliklər və məqsədlər barədə ortaq bir baxışa malik dövlətlər oxu yaratmaqdır. Həm radikal “şiə oxu”, həm də ortaya çıxan radikal sünni oxu (Türkiyəyə - NG). Bütün bu ölkələr fərqli bir perspektivə malikdir və əməkdaşlığımız əla nəticələr verə, əlbəttə ki, davamlılığı və gələcəyimizi təmin edə bilər".

Lakin bu qarşıdurma gündəliyi Türkiyənin Körfəz böhranından istifadə etmək və Dubay və ya Doha modelində yurisdiksiyasında cəlbedici bir biznes mərkəzi yaratmaq planına meydan oxuyur. “Bloomberg”-dəki türk mənbələri bu ay qeyd etdilər ki, İrandakı müharibə əvvəllər BƏƏ və ya Qətərə üstünlük verən, lakin İranın müntəzəm atəşi səbəbindən ayrılmaq məcburiyyətində qalan xarici şirkətləri Türkiyəyə cəlb etmək üçün imkanlar açır. NATO çətiri altında olan respublikanın bir dənə də olsun güclü İran zərbəsini qaçırmaması Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğana İstanbulu "yeni Dubaya" çevirməyi düşünmək üçün əsas verib.

Vəziyyətlə tanış olan “Bloomberg” mənbələrinin məlumatına görə, Türkiyənin Maliyyə və Xəzinədarlıq Nazirliyi artıq xarici investorlara Türkiyə yurisdiksiyasında fəaliyyət göstərmək üçün stimul verə biləcək xüsusi qanun layihəsi hazırlayır.

Ərdoğan mart ayında Türkiyədə keçirilən xarici şirkətlərin nümayəndələri ilə görüşdə bildirib ki, "Pandemiya dövründə olduğu kimi, biz də səmimi qəlbdən inanırıq ki, bu qlobal böhran (İrandakı müharibə və Fars körfəzi böhranı nəzərdə tutulur - NG) ölkəmiz üçün də yeni imkanlar açacaq".

Regional böhranlar fonunda yeni imkanlar tez-tez yeni təhlükəsizlik problemləri ilə əl-ələ gəlir. İsrailin Yaxın Şərq üçün blok əsaslı bir arxitektura vizyonu Türkiyə üçün də məhz belə bir problem yarada bilər.

Y. Qacar