“Şimal-Cənub”un aqibəti necə olacaq?

Mart ayında Kreml ilə Azərbaycan arasında münasibətlərdə sürətli  yumşalma baş verdi. Bu, ABŞ və İsrailin İranda davam edən bombardman kampaniyasına baxmayaraq, Rusiya ilə İranı birləşdirən strateji əlaqənin fəaliyyətini davam etdirməsinə imkan yaratdı. Bəzi Qərb müşahidəçiləri hesab edirlər ki, Şimal-Cənub dəhlizinin qərb qolu kimi tanınan marşrutdan Rusiyanın Fars körfəzində müharibəni davam etdirmək üçün İrana silah göndərməsi məqsədilə istifadə olunur.

Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə Eurasia.net yazıb.

Təhlildə qeyd olunur:

Rusiya-Azərbaycan münasibətləri 2024-cü ilin sonlarında Rusiya hava hücumundan müdafiə qüvvələri təsadüfən Azərbaycana məxsus mülki təyyarəni vurduqdan və sonradan faciəyə görə məsuliyyəti öz üzərinə götürməkdən imtina etdikdən sonra gərginləşmişdi. Bu yaxınlara qədər iki ölkə diplomatik sövdələşmələrə davam edirdi.

Lakin ikitərəfli münasibətlərdəki ahəng Rusiya Baş nazirinin müavini Aleksey Overçuk və Azərbaycan lideri İlham Əliyev arasında 2 martda Bakıda keçirilən görüşdən sonra qəfil dəyişdi. 

Bu müzakirələr ABŞ-İsrail hava kampaniyasının İranda başlamasından bir neçə gün sonra baş tutdu. Əliyevin ofisinin yaydığı açıqlamada görüşün təsadüfən vurulma məsələsini həll etdiyi bildirilir. Həmçinin qeyd olunur ki, hər iki tərəf "Beynəlxalq Şimal-Cənub Nəqliyyat Dəhlizinin inkişafı üçün səyləri davam etdirməyə sadiq olduqlarını bir daha təsdiqləyiblər".

O vaxtdan bəri ikitərəfli münasibətlərin tonu öz təsirini itirib və indi daha çox strateji tərəfdaşlardan biri kimi səslənir. Azərbaycanın Moskvadakı səfiri Rəhman Mustafayev martın ortalarında Azərbaycanın dövlətə bağlı “Minval” nəşrinə istinadən belə deyib: "Fəal normallaşma prosesi gedir. Ticarət-iqtisadi sahədə, siyasi və humanitar əlaqələr sahəsində dinamika müşahidə olunur".

Martın 27-də Rusiya lideri Vladimir Putin Rusiyanın Şimali Qafqaz ərazisindəki Dağıstanda Azərbaycan teatrının açılışını qeyd edən şərhində ikitərəfli münasibətləri "ortaq tarixi keçmişin möhkəm təməli üzərində inkişaf edən" kimi qiymətləndirib.

Rusiya-Azərbaycan münasibətlərinin istiləşməsi fonunda Overçuk bu yaxınlarda Şimal-Cənub dəhlizinin normal fəaliyyət göstərdiyini bildirib və xüsusilə də marşrutun rahat işləməsini təmin etdiyinə görə Azərbaycana təşəkkürünü bildirib.

Son vaxtlar Azərbaycanın dövlətə bağlı mediası dəhlizi tərifləyən şərhlər dərc edib və bir nəşr ölkəni "Şimal-Cənub" marşrutunun logistika onurğası kimi təsvir edib.

ABŞ və Avropa Birliyində Rusiyanın tezliklə, əgər hələ bunu etməsə, Şimal-Cənub dəhlizi vasitəsilə İrana tibbi ləvazimatlar və humanitar yardımla yanaşı silah və avadanlıq göndərəcəyi ilə bağlı narahatlıq artır. Bu barədə "New York Times" qəzetinin 26 mart tarixli hesabatında bildirilir. Rusiya İrana silah tədarük etdiyini təkzib edir.

Bu ilin əvvəlində Azərbaycan ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsinə yönəlmiş ABŞ ilə "strateji tərəfdaşlıq xartiyası" imzalayıb. Bakı həmçinin İsraillə güclü təhlükəsizlik münasibətləri saxlayır. Lakin görünür, Azərbaycanın geostrateji hesablamalarında Şimal-Cənub mülahizələri ABŞ və İsraillə daha yaxın münasibətlərin yaratdığı imkanlardan bir qədər üstündür, baxmayaraq ki, Bakı hələ də ABŞ-İsrail-İran münaqişəsində neytral kimi qəbul olunmağa can atır.

Qeyd olunur ki, ABŞ ilə ticarət məlumatlarının zəif olması Azərbaycanın Şimal-Cənub dəhlizinə yanaşmasını izah etməyə kömək edə bilər. Vaşinqtonun vasitəçiliyi ilə Ermənistan-Azərbaycan sülh sazişinin imzalanması və Trampın Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu (TRIPP) kimi tanınan ticarət marşrutunun tikintisi ilə bağlı razılaşma ətrafındakı ajiotajlara baxmayaraq, ABŞ-Azərbaycan ticarət həcmi 2025-ci ildə 1,6 milyard dollardan bir qədər az olub ki, bu da əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 11 faizdən çox azalma deməkdir. Ticarət həcmi isə bu ilin ilk iki ayında 2025-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 25 faiz azalıb.

E. Kamal
 

• Teqlər
• #“Şimal-Cənub”