Köynək - Şahmar Hüseynov 

(Hekayə)

"Hörmətli məktub
Atama, anama, nənəmə, əmimə, qardaşlarıma və Cəmilin uşaqlarına öz mehriban salamlarımı göndərirəm. 

Dədə, mənim barəmdə nigaran qalmayın. Yaxşıyam, yaxşı da dolanıram. Son zamanlar məktub almıram sizdən. Bilmirəm niyə yazmırsınız? Bəlkə avqustda gəlmədiyimə görə məndən inciyibsiniz? 

Dədə, vallah gələcəkdim, məni kamandirovkaya göndərdilər. Bu yaxında gələcəyəm. 

Yazın görüm necə dolanırsınız, salamatlıqdırmı, pilləkəni düzəltdinizmi, əmim bizə gəlib-gedirmi? Cəmil yenə köhnə yerindəmi işləyir? Ev alıbmı? Deyin ona diklik eləməsin, kiçiyin-böyüyün yerini bilsin. Prorabnan prorablıq eləməyin axırı yoxdur, vallah. Deyin başını sal aşağı, işini işlə.

Nənəm nə təhərdir, yaxşıdırmı? Gözü sulanırmı yenə? Keçən ay on manat göndərmişdim, görən alıbmı?

Mənim sizə bir işim düşüb, dədə. Çox fikirləşdim yazım, yazmayım, sonra dedim qoy yazım. Bilirsiniz ki, nə vaxtdır institutu qurtarmışam, elə o vaxtdan da burda işləyirəm. Amma nə xeyri? Nə ev almışam, nə vəzifəm artıb. Yüz dəfə getmişəm direktorun yanına, deyir elə gözlə, gözlə. Çıxıb getmək istəyirdim, amma fikrimi dəyişdim. Bu yaxında bizə yeni direktor müavini gəlib. Doğru deyiblər ki, adamdan adama fərq olarmış. Bu ayrı cür adamdır, ay dədə, cavandır özü, amma iş biləndir, qoçaqdır. Burda onun başına and içirlər.
 
Məndən də razıdır, xətrimi istəyir. O gün məni çağırdı, söhbət elədik. Soruşdu ki, nəyi gözləyirsən, kimi gözləyirsən, niyə yatıbsan? Dedi: bizim direktora ümid olma, o öz hayındadır. Ay dədə, yalan-gerçək, deyir sənin işin mənim boynuma. Azı bir aya şöbə müdiri olarsan, deyir. Amma bir az pul lazımdır, deyir. Bunsuz olmaz, deyir. Çünki neçə adamı görməlidir, neçə adamla danışmalıdır. Cəmi beş yüz, altı yüz manat. Məndə o qədər pul hardandı, ay dədə.
 
Yaşlı bir qadın işləyir bizdə. Yazıq havaxtdan çalışırdı ki, xaricə getsin. Həkimlər qoymurdu, deyirdilər şəkərin var. Həmin oğlan onun sənədlərini ikicə günün içində düzəltdi. İndi arvad ona gecə də, gündüz də alxış eləyir. Bir sözlə, xeyir-şərə yarayan adamdır. 

Mən hələm çoxunu yazmıram. Məsələ bax bu yerdədir, ay dədə. Dedim, gənəşim sizə, görüm nə deyirsiniz, beyninizə batsa, qol qoyarsanız. Onda... Əgər pulun olsa... Mən də bir mərtəbəyə çatsam əvəzini çıxaram, sağlıq olsun.

İncimə məndən, ay dədə.

Cəmilin uşaqları necədir? Camal məktəbə gedirmi? Nazlı dil açıbmı? Hələlik bu qədər, di sağ olun. Oğlunuz Yusif”.

Sonra istədi yazsın ki, "Hə-yox”unuzu gözləyirəm. Düşündü ki, yaxşı deyil. Kağızı zərfə qoyanda təsəvvürünə gətirdi ki, məktubu necə oxuyacaqlar. Anası kövrələcək. Atası papiros çəkəçəkə qulaq asacaq. Atası onun məktublarına qulaq asmağı sevirdi. O, ürəyində yüz faiz əmindi ki, pulu göndərəcəklər. Birinci anası deyəcək: göndər. Cəmil də razı olar. Dədəsi ondan heç vaxt heç nəyi əsirgəməyib. O da heç vaxt dədəsindən havayı yerə pul istəməyib. Bir də düşündü ki, dədəmin pulu olar. Olandan sonra niyə göndərməsin, axı. Deməli, məktubun iki gün getməyi, iki gün orda qalmağı, iki gün gəlməyi. Altı gündən, uzaqbaşı bir həftədən sonra cavab gəlməlidir.

Altı gün keçdi. Cavab yoxdu. Yusif nə işləyə bilir, nə evdə-eşikdə dinclik tapırdı. Yeddi gün keçdi. Heç nə yoxdu hələ. Nahar fasiləsində o, bufetdə oturub çörək yeyirdi.
 
- Boşdur bura? - deyə soruşdular.

- Buyurun, buyurun, - Yusif az qaldı ayağa dursun.

Direktor müavini boşqabları, bir stəkan portağal şirəsini stolun üstünə qoydu. Özü də oturdu.

- Neçədir işlər?
 
- Sağ olun.

- Dünən baxdın futbola?

- Bəli.

- Axmaq futboldu. Texnikası yox, ustanovkası yox, əşi...

- Başını buladı. Birdən soruşdu: - Nə oldu?

Yusif dedi ki, yazmışam evə, cavab gözləyirəm. Yuxarı çıxanda o, Yusifə baxmadan dedi: - Yusif, qardaş, birdən ürəyinə ayrı şey-zad gələr.

- Yox, yox! Özüm ölüm yox, vallah yox, bu nə sözdür?!

Cavab səkkizinci gün gəldi. Özü də pul yox, posılka kağızı. Bu bir parça kağızı o, əlində oynadır, bilmirdi neyləsin. "Bunlar necə adamlardırlar, ə” Mən də gözləyirəm pul göndərəcəklər”... 

Lap dilxor olmuşdu.

Axşam poçta gedib on kiloqramlıq yeşiyi aldı. Qayıdanda avtobusun içi heyva iyi ilə dolmuşdu. Adamlar tez-tez ona və yeşiyə baxırdılar. Ağlına bir fikir gəldi. Bəlkə pul yeşikdədir. Yadındadır, institutda oxuyanda anası, məktubların içinə üçlükdən-beşlikdən qoyardı. Evdə yeşiyi stolun üstünə qoydu, pencəyini soyundu, yeşiyi açmaq üçün bıçağı götürəndə gördü ki, əlləri əsir. Güldü. "Axmaqlamışam”, - dedi. Yeşiyi açdı. Yeşik sarı heyvalar və narla doluydu. Bu onun payı idi.
 
O, heyva və narları tələsik stolun üstünə tökdü. Yeşiyin dibindən qəzetə bükülü nəsə düşdü. "Pul”,- deyə ürəyi çırpındı. "Beş yüz manat pul”. Açdı qəzeti. "Bu nədir?” Kağızın arasında sətin parçadan tikilmiş bir uşaq köynəyi vardı. "Pul hanı bəs?” Köynəyi çevirdi, qollarına baxdı, silkələdi, heç nə yoxdu. Köynək əlində durmuşdu. Nəsə tanış gəlirdi köynək. Harada görmüşdü bu köynəyi! Hər şeyi bir anda anladı. Amma anladığı, dərk elədiyi şeyi bütün daxili ilə, gücüylə qəbul eləmək istəmədi. Yad baxışlarla xeyli müddət köynəyə baxdı, sonra stula oturdu. Əlləri süstləmişdi. Öz-özünə yavaşdan: "Gör nə göndəriblər, gör nə göndəriblər”... - deyə pıçıldayırdı.
 
Əjdər müəllim dedi:

- Bir də deyirəm sizə. Sabah rayondan inspektor gələcək, sinifləri bir-bir gəzəcək, dəftər-kitablarınızı yoxlayacaq, əyin-başınıza fikir verəcək. Ona görə də hamınız bir nəfər kimi ağ köynək geyərsiniz, təmiz şalvar geyərsiniz, qalstuklarınızı ütüləyərsiniz. Üzünüzü, qulaqlarınızın içini yaxşı-yaxşı yuyarsınız, dırnaqlarınızı tutarsınız, ayaqqablarınızı...

- Nə var, Nəsib, nə olub orda? Nə deyirsən? Birinci, müəllim danışanda sual vermək olmaz. İkinci, müəllimlə danışanda ayağa dur. Bəli, bəli. Min dəfə deyiblər sizə. Nə buyurursan? Eşitmirəm! İnspektor qadındır, ya kişi? Bu nə sualdı, hay, soruşuram səndən, bu nə sualdı?! Bura sənin üçün haradır, hay? Bir bunun başına-saçına bax sən! Sabah səni bu vid-fasonda görsəm sinifə buraxmayacağam. Otur!
 
"Ağ köynək”,- deyə Yusif evə gedə-gedə deyinirdi. "Ağ köynək geyərsiniz”. Yoxdur mənim ağ köynəyim. Hardan alım? Yerdən çıxardım?

Evdə anası ona dedi:

- Qadan alım, hardan alaq? Yoxdan allah da bezardı, bəndə də. Dünən dədən donluğunun hamısını xərclədi. Yağ aldı, qənd aldı, un aldı. Bir az döz, inəyimiz doğan kimi sənə hər şey alacağam. Köynək də, ayaqqabı da...
 
- Əşi, mənə köynək indi lazımdır, bir aydan sonra yox! Ağzımda deyirəm inspektor gəlir, sən də deyirsən inək doğanda.
 
- A bala, qurban olum, bu in... in... dilim də yatmır, bu gələn köynəyinizin ağlığını-qaralığını yoxlayacaq?

- Yox ay ana, yox! Direktor dedi hamınız ağ köynək geyərsiniz. Başa düşdün? – O, kitabları stolun üstünə atdı.

Anası: - Onu heç sağ gəlməsin, - dedi. – Özünü niyə həlak eləyirsən? Gəl otur çörəyini ye. Qoy dədən gəlsin görək, başımıza haranın daşını salırıq. Deyir, gərək elə ağ köynək olsun?

- Hə! Hə! Hə! Hə!

Lap hirsləndi. O, qapını çırpıb çıxdı. Gedib dədəsi gələnə kimi tut ağacının altında oturdu.
 
Dədəsi gec gəldi. Gələn kimi də tövləyə getdi. Yusifi səsləyib dedi ki, bir qucaq ot gətir. Otdan gələn çürüntü, yonca qoxusu onun hirsini bir az soyutdu. Otu inəyin qabağına tökdü. Dədəsi əyilib otu yaymaladı, içində bir ovuc quru yoncanı inəyin ağzına tutdu. İnək dodaqlarını uzadıb yoncanı aldı, xırtaxırtla gövşəməyə başladı. Dədəsi inəyin qaşqasını qaşıdı.

- Qaragöz balam mənim, qaragöz inəyim! İnək ağırlaşmışdı, ayaqları üstə güclə dururdu. Axşam süfrə başında anası:

- Ay Həsən, - dedi. - Məktəbdə Yusifgilə deyiblər yoxlama olacaq, gərək hamınız ağ köynək geyəsiniz. Yusif anasına baxdı. Dədəsi yeməyini qurtardı, boşqabı itələyib:

- Çay süz, - dedi. Çayı nəlbəkiyə tökəndən sonra:

- Nə köynək? - deyə soruşdu.

Yusif dedi: - Rayondan inspektor gələcək. Direktor tapşırdı ki, ağ köynək geyib gəlsin hamı.

- Başqa köynək olmaz?

- Yox.

Dədəsi güldü. Əlini üzünə çəkdi, başını buladı və bir də bərkdən güldü.

- A bala, soruşmaq ayıb olmasın, kim çıxardıb bu qanunu. Sabah başqa köynək geysən nə olacaq yəni? Dünya qopacaq? Nə deyəcəklər sənə? Qovacaqlar? Yusif başını aşağı salıb dinmirdi. Az qalırdı göz yaşları boşqabın içinə tökülsün. - Ay Fatma, dur bir az su qoy, ayaqlarım sınır.
 
Sonra bir də oğluna:

- A bala, - dedi, - birincisi, kim bunu deyirsə qələt eləyir. İkincisi, nəyin var onu geyərsən. Daha ağ köynək, qırmızı köynək bilmirəm. Desələr nədir bu, nə köynəkdir, denən hər nədir, özümündür, nəyim var onu da geyinirəm. Gəlib sizdən köynək istəsəm, onda ayrı məsələ.

Nəsə demək istəyən Yusifə, dədəsi bərkdən:

- Qurtardıq! - dedi. Qaranlıqda o, kor kimi addımladı, əl havasına tut ağacını tapdı, başını ona söykəyib ağladı. Ürəyində and içdi ki, bu köynək məsələsini unutmayacaq. Heç bir vaxt. Qoy bu tut ağacı, bu qaranlıq gecə, bu evin işıqları şahid olsunlar.

- Sağlıq olsun, sağlıq olsun, - deyə o atasından eşitdiyi bu sözləri dönə-dönə pıçıldayırdı. Sabah, doğrudan da, böyük həngamə oldu. Hamı ağ köynək geymişdi. Birinci sinifin uşaqları da, ikinci sinifin uşaqları da...

Allahın Nəsibi də ağ köynək geymişdi. Yusif gəlib partasında oturmuşdu, başını da əlləri arasına alıb gözünu dikmişdi kitaba, guya ki, kitab oxuyur. Ancaq ürəyi bərkdən vurur, qulaqları güyüldəyir, başı şişir, gözləri önündə ağ köynəklər fırlanırdı. Nə çalınan zəngi, nə müəllimi, nə uşaqların səs-küyünü, heç nəyi, heç nəyi eşitmirdi. Elə bil o, haradansa başqa yerdən, başqa məktəbdən gəlmişdi. Özü də burada heç kəsi tanımır, nə də onu tanıyırlar. Tənəffüsə çıxmadı. Uşaqlar gurultu ilə qaçıb getdilər. Sinfin səssizliyində tək qaldı. Başını qaldırdı. Yazı taxtası xoş bir işıltı ilə ona baxırdı və bu işıltıdan az qaldı hönkürtü ilə ağlasın. Başını aşağı salıb kor-kor kitaba baxdı yenə. Zəng səsləndi, qapı şaraqqıltı ilə açıldı, addım səsləri dəhlizdən sinifə doldu. Kimsə güldü, kimsə miyoldadı, kimsə öskürdü. Qızlar pıçıldaşırdılar. İnspektor üçüncü dərsdə gəldi. Özü də direktorla. Partalar səsləndi, uşaqlar komanda verilmiş kimi ayağa durdular. Uşaqların cəld durmasındanmı, ya hamısının belə qəşəng-təmiz geyinməsindənmi, nədənsə inspektor gülümsündü, əliylə:

- Əyləşin, əyləşin, - dedi. Partaların qapağı taqqıldadı, hamı oturdu, sükut çökdü. Direktor yavaşdan nəsə dedi.
 
İnspektor: - Yox, yox, elə belə yaxşıdır, - dedi və bütün sinif bu sözləri eşitdi. Direktor Yusifi birdən gördü. Baxdı, iki dəfə öskürdü. İnspektor tərəfə çönəndə gördü ki, o da Yusifə baxır.

- Dur görüm ayağa. Yusif durdu, başını qaldıran kimi yenə yazı taxtası gözlərinə sataşdı, bildi ki, özünü saxlaya bilməyəçək, üzünü çevirdi. Dizləri əsirdi. - Sən niyə ağ köynək geyməyibsən? Yusif dinmədi. Amma hiss eləyirdi ki, acı bir şey sinəsinə, boğazına dolur.

- Ay bala, sənnənəm, soruşuram niyə sən də başqa şagirdlər kimi geyinməyibsən, hay? Niyə Aydın kimi, Yahya kimi, Qəndab kimi, Lətif kimi, bax, Məsi kimi geyinməyibsən, hay? Sükut... İnspektor direktora məzəmmətlə baxdı. Yavaş-yavaş Yusifin yanına gəldi.

- Oğlum, müəllimin yəqin onu deyir ki, sən də yoldaşların kimi olasan, qəşəng görünəsən, onlardan seçilməyəsən.

- Müəllim, olar?

Direktor: - Nəsib, buyur - dedi.

- Müəllim, onların evi uzaqdadır. Dərsə gələndə evdən qaranlıqlı çıxır. Qaranlıqda köynəyini dəyişik salıb yəqin. Ağın yerinə bozu geyinib. Gülüş qopdu. İnspektor da güldü, direktor da güldü, dərs deyən müəllim də güldü. Sonra uşaqların hamısı güldü, bircə Yusifdən başqa. O, səs kəsilən kimi:

- Müəllim, mənim ağ köynəyim yoxdur, - dedi.

- Nəyim var onu da geyinirəm, əgər... əgər, gəlib sizdən köynək istəsəm onda ayrı məsələ, - dedi və gözündən yaş tökülə-tökulə sinifdən çıxdı. Bu köynəkdə uşaqlığı, uşaqlıq ələmləri vardı; atasının işlədiyi dəmir yolu, müharibədən sonrakı yoxsulluq, köynəyinin boğaz və qollarını bağlayıb kövşən yerindən yığdığı başaqla onu doldurması vardı; uşaqlarla at çapmasını, atdan yıxılmasını, bir dəfə klubda dalaşmasını, gecələr kəndin yaxınlığındakı qamışlıqdan qorxmasını xatırladı; sonra qardaşını vurmasını və o vurmağın onu indi də yandırmasını məktəbdən "QAZ-51” markalı maşında "URRA” qışqıra-qışqıra ot yığmağa getmələrini, o vaxt sürüculərin özlərini bərk çəkməklərini xatırladı. Dostu Ələkbər (indi bilmir heç hardadı o) evləri, həyətlərindəki ərik, iydə, tut ağaclarının seyrək dumanda "ağlaması”, kəndi bürüyən torpağın ətri və onun isti bir gündə çəpərdəki böyürtkən koluna girib, qonşuları İmranın yay armudlarına tamarzı-tamarzı baxması yadına düşdu. Bir dəfə beləcə tamaşa elədiyi yerdə atasının böyürdən çıxması, sərt və qəzəblə: "Bir də səni burda görsəm, gözlərini çıxardacağam”, - deyə qışqırması da yadına düşdü və anladı ki, atası nə üçün pul yox, məktub yox, məhz bu köynəyi göndərib. Ancaq bir şeyə mat qalmışdı. Necə olub ki, bu köynək indiyə kimi salamat qalıb?..
 

• Teqlər
• #Köynək
• #Hekayə